08 01 2009

OSMANLI İMPARATORLUĞUNDA MİLLİYETÇİLİK HAREKETLERİ-ders notları-

  *Fransız İhtilâli’nin sonucunda ortaya çıkan milliyetçilik akımı XIX. yüzyılda Osmanlı ülkesinde etkili oldu. *Özellikle Balkanlarda bağımsızlık amacıyla isyanlar çıktı. *Bu isyanların başlamasında,  • Milliyetçilik akımı,  • Rusların Balkanlardaki halkı kışkırtmaları,  • Mahalli yöneticilerin halka karşı yanlış politikalar uygulamaları,   • Bazı toprakların savaşlar sırasında el değiştirmesi, • Balkanlardaki bir kısım toprakların savaş alanı durumuna gelmesi, • Merkezi otoritenin sarsılması etkili olmuştur.

      

1. SIRP İSYANI (1804):  *Fatih zamanında Osmanlı topraklarına katılan Sırbistan halkına din ve mezhep özgürlüğü verilmişti. *XIX. yüzyılda milliyetçilik düşüncesi etkisiyle ilk ayaklanan toplum Sırplar olmuştur. *Sırpların isyan etmelerinde şunlar etkili olmuştur.• Osmanlı-Avusturya-Rusyasavaşlarıdolayısıyla Sırbistan topraklarının sık sık istilaya uğraması.  • Yeniçeri kodamanlarının halka zulmetmeleri. • Fransız İhtilâli’nin yaydığı milliyetçilik düşüncesi. • Rusya ve Avusturya’nın yaptığı propagandalar. *Sırplar Kara Yorgi liderliğinde 1804 yılında ayaklandılar. Ayaklanmanın bastırılacağı sırada 1806’da Osmanlı-Rus savaşı başladı. *1812’de yapılan Bükreş Antlaşması’nda Sırplara imtiyazlar verilmesi şeklinde bir madde yer aldı. *Bundan yararlanan Kara Yorgi Sırpların bağımsızlığını istedi. *Bunun üzerine Osmanlı Devleti Sırbistan’a müdahele ederek isyanı bastırdı.* Kara Yorgi Avusturya’ya kaçtı.* Bir süre sonra Miloş Obronoviç isimli bir domuz tüccarı Sırpların başına geçerek isyan etti. *Osmanlı Devleti, Rusya’nın olaya karışmasını engellemek amacıyla Miloş’u Sırbistan prensi olarak tanıdı. *Böylece Osmanlı Devleti’ne bağlı Sırbistan prensliği kuruldu.* Sırbistan, 1829 yılında Osmanlı Devleti’ne bağlı, fakat iç işlerinde serbest duruma geldi. 1878 yılında bağımsızlığını elde etti.


2. YUNAN İSYANI  Osmanlı Devleti içinde yaşayan unsurların en imtiyazlısı "Rum"lardı. *Sanat, ticaret ve özellikle gemicilikle uğraşmaktaydılar. *Ruslarla kurulan münasebetlerle Rumlarda bağımsızlık şuuru gelişmeye başladı. *1768’de Rus donanmasının Mora sularına gelmesi üzerine Rumlar isyan ettiler. *Ticaret yoluyla çok zenginleşen Rumlar açtıkları okullarda ihtilâl fikirlerini yaymaya başladılar. Yunanlıların isyan etmelerinde; • Ticaret sayesinde zenginleşmeleri, • Milliyetçilik akımının yayılması, • Rum aydınlarının bağımsızlık için çalışmaları, • Avrupalı aydınların çalışmaları etkili  olmuştur * Avrupa aydınları Avrupa  kültürünün temelinde Antikite denilen Yunan kültürünün olduğunu düşünüyorlardı. *İsyanı  çıkaran Etniki Eterya 1814 yılında Odesa’da kuruldu. *Cemiyetin amacı İstanbul başkent olmak üzere Bizans İmparatorluğu’nu kurmaktı. *İlk amaçları Yunan devletinin kurulmasıydı. * Etniki Eterya, Mora Rumlarını ayaklanacak duruma getirdi. Ancak bu sırada Yanya valisi olan Tepedelenli Ali Paşa, Rumlara göz açtırmıyordu. *Tepedelenli’nin İstanbul’la arasının açılması ve isyan etmesi Rumların işine yaradı. *Yunanlılar ilk defa Eflâk’da isyan ettiler.(1820)* İsyanın lideri Aleksandr İpsilanti isyanı Mora yerine Eflâk’ta başlatmakla: • Rusya’nın yardımını sağlamayı, • Eflak-Boğdan halkının desteğini almayı • Diğer Ortodoks toplumlarında desteğini alarak Balkanlarda genel bir ayaklanma çıkarmayı amaçlamıştı. *Aleksandır İpsilanti 1820’de Eflâk’ta isyanı başlattı. *Uzun yıllardan beri Voyvodalık yapan Rumların baskısından dolayı onları sevmeyen Eflâk halkı destek vermeyince İpsilanti başarılı olamadı.

 

B) MORA İSYANI: *1821 yılında isyan Mora’da başladı. *Osmanlı Devleti’nin Tepedelenli Ali Paşa ile uğraşması isyanın  gelişmesine neden oldu.*Avrupalılar  Rumlara para ve malzeme yardımı yaptılar.*Hatta ünlü İngiliz şairi Bayron gibi bazı gönüllüler Mora’ya gelerek savaşa katıldılar.*Mora isyanı, bir türlü bastırılamadı. *Bunun üzerine padişah II. Mahmut isyanı bastırmak amacıyla, Mısır valisi Mehmet Alî Paşadan yardım istedi. *İsyanı bastırdığı taktirde Mehmet Ali Paşaya Mora ve Girit valilikleri vaat edildi.* Mehmet Ali Paşa, oğlu İbrahim Paşayı kuvvetli bir donanma ile 16 bin kişilik kuvveti Mora’ya gönderdi.*İbrahim Paşanın gelmesiyle Mora isyanı bastırıldı  (1827)

 

C) NAVARİN OLAYI (1827): *Yunan isyanının bastırılması üzerine İngiltere ve Rusya duruma müdahete ettiler. *Mora ve Girit’de Mehmet Ali Paşa gibi güçtü bir valinin bulunması yerine zayıf bir Osmanlı egemenliği ya da küçük bir Yunan devletinin kurulması işlerine geliyordu. *İngiltere ve Rusya, aralarında anlaşarak, bağımsız bir Yunan devletinin kurulmasına karar verdiler. *Bu teklifi, Avusturya reddederken, Fransa kabul etti. *İngiltere, Rusya ve Fransa aralarında bir anlaşma yaparak Yunanistan’ın bağımsızlığının tanınması amacıyla Osmanlı İmparatorluğu’na bir ültimatom verdiler. *II. Mahmut’un bu teklifi reddetmesi üzerine müttefikler donanmalarını Mora sularına gönderdiler. *Osmanlı ve Mısır donanmalarının bulunduğu Navarin limanını abluka ettiler. *Tarihe Navarin Olayı adıyla geçen bu olay sonunda donanmamız tamamen yakıldı (1827).

 

D) OSMANLI-RUS SAVAŞI (1828-1829): *Osmanlı Devleti, Navarin Olayı’nı protesto etti. *İngiltere, Fransa ve Rusya’dan savaş tazminatı talep etti. *Üç devletin suçlamayı kabul etmemeleri üzerine ilişkiler kesildi. *Fransızlar Mora’yı işgal ettiler. *İngilizler Mora’da bulunan Mısır kuvvetlerini İskenderiye’ye taşıdılar. *Ruslar ise Osmanlı Devleti’ne savaş açtılar. *Rusların, savaş açtığı sırada Osmanlı Devleti, savaşa hazır değildi.  Çünkü • 1826’da Yeniçeri Ocağı kaldırılmıştı. • Osmanlı donanması Navarin’de yakılmıştı. • Yapılan askeri ıslahatlar henüz sonuçlarını vermemişti. *Ruslar, bu durumdan yararlanarak önce Eflâk ve Boğdan’ı işgal ettiler, Tuna boylarına indiler. *Doğu’da Kafkasya yönünde ilerleyen Ruslar  Kars ve Ardahan kalelerini aldılar.*1829’da yeniden saldırıya geçen Ruslar Doğu’da Erzurum’a kadar geldiler. *Rumeli tarafında ilerleyen Rus ordusu Edirne’ye kadar Ulaştılar. Sonuçta Ruslarla Edirne Antlaşması imzalandı (1829):  *Bu anlaşma  ile   Yunanistan bağımsız olacak, Eflâk, Boğdan ve Sırbistan’da özerk yönetim kurulacaktı.  *Böylece Osmanlı ülkesindeki milliyetçilik hareketleri ilk defa başarıya ulaştı.  *Milliyetçilik akımının etkisiyle Osmanlı İmparatorluğu’ndan ayrılarak ilk bağımsız devleti kuranlar, Yunanlılar oldu. * Yunanistan’a bağımsızlık verilmesiyle Mora’nın elden çıkması Mehmet Ali Paşa isyanına (Mısır meselesi) neden oldu. * Osmanlı Devleti, kendi kuvvetleriyle Rusya’ya karşı koyamayacağını anladı.

 

6153
0
0
Yorum Yaz